२ ऑगस्ट, १९४७

‘१७, यॉर्क रोड’ हे घर आता फक्त दिल्ली वासियांसाठीच नाही तर अवघ्या देशासाठी महत्वाचं झालेलं होतं. गेल्या काही वर्षांपासून ते पंडित जवाहरलाल नेहरू यांचं निवासस्थान होतं. भारताच्या मनोनीत पंतप्रधानांचं निवासस्थान. आणि यातील ‘मनोनीत’ हा शब्द गळून पडायला फक्त तेरा दिवस शिल्लक होते. १५ ऑगस्ट पासून जवाहरलाल नेहरू हे स्वतंत्र भारताचे पहिले पंतप्रधान म्हणून काम काज बघायला सुरुवात करणार होते.

१७, यॉर्क रोड वर अधिकाऱ्यांची आणि नागरिकांची वर्दळ वाढायला सुरुवात झालेली होती. यॉर्क रोड हा तसा महत्वाचा रस्ता. बंगाल मधील अशांतते मुळे जेंव्हा इंग्रजांनी कलकत्त्याहून दिल्लीला राजधानी हलविण्याचा निर्णय घेतला, तेंव्हा, १९११ मधे, एडविन लुटीयन्स या ब्रिटीश आर्किटेक्ट ला दिल्ली ची रचना करण्याचं काम दिल्या गेलं. लुटीयन्स ने आपलं काम सुरु केलं ते याच ‘यॉर्क रोड’ पासून. आणि सन १९१२ मधे नेहरू राहत असलेला १७, यॉर्क रोड हा बंगला बांधल्या गेला.

Neharu - 2

या बंगल्यामधे नेहरूंची शनिवार, २ ऑगस्ट ची सकाळ उजाडली ती धावपळीची. ब्रिटिशांकडून होणाऱ्या हस्तांतरणाला फक्त तेरा दिवस शिल्लक होते. त्या कार्यक्रमाची तयारी हा विषय तर होताच, पण इतरही अनेक विषय नेहरूंच्या अंगावर अक्षरशः धबधब्यासारखे कोसळत होते. राष्ट्रगीता पासून ते मंत्रिमंडळाच्या निवडी पर्यंत कामाची भलीमोठी यादी होती. या सर्वांमधे १५ ऑगस्ट चा पोशाख नेमका कसा असला पाहिजे ही लहानशी चिंता सुध्दा नेहरूंना पोखरत होतीच..!

कॉंग्रेसचे काही नेते आणि प्रशासनातले वरिष्ठ अधिकारी १७, यॉर्क रोड वर येऊन बसले होते. त्यांच्याशी वेगवेगळ्या विषयांसंबंधी चर्चा करायची होती. त्यामुळे नेहरूंनी घाईघाईतच त्यांचा ‘ब्रेकफास्ट’ उरकला अन ते आजच्या व्यस्त दिवसाला सामोरे जायची तयारी करू लागले.


इकडे संस्थानिकांना स्वातंत्र्य दिनापूर्वी भारतात शामिल करून घ्यायच्या घटनांना वेग आला होता. सरदार वल्लभभाई पटेल जातीनं एका, एका संस्थानावर लक्ष ठेऊन होते. त्यांनी व्ही. के. मेनन ह्या अतिशय कुशल प्रशासकाला हे काम करण्यासाठी आपल्या विभागात घेतले होते.

सरदार पटेलांच्या सांगण्यावरून २ ऑगस्ट ला सकाळी व्ही. के. मेनन यांनी एक पत्र इंग्लंड मधे भारता विषयी च्या विभागाच्या डेप्युटी सेक्रेटरी सर पेट्रिक यांना लिहिलं. या पत्रात त्यांनी कळविलं की “भारतातली जी आकाराने आणि आर्थिकदृष्ट्या मोठी संस्थानं आहेत, अशी मैसूर, बडोदा, ग्वाल्हेर, बिकानेर, जयपूर आणि जोधपुर ही भारतात शामिल व्हायला तयार आहेत. मात्र हैदराबाद, भोपाळ, इंदूर ह्या संस्थानांचा निर्णय होत नाहीये…”

या संस्थानांचा तसा निर्णय झालेला होता. भोपाळ, हैदराबाद आणि जूनागढ या संस्थानांना भारतात राहायची मुळीच इच्छा नव्हती. याच संदर्भात २ ऑगस्ट ला च भोपाळ च्या नवाबाने जिन्ना यांना एक पत्र लिहिले. जिन्ना आणि हा नवाब हमिदुल्ला हे दोघे खूप छान मित्र. अश्या ह्या आपल्या मित्राला पत्रात नवाब हमिदुल्ला लिहितो, “८० टक्के हिंदू लोकसंख्या असलेलं माझं भोपाळ संस्थान, ह्या हिंदू भारतात अगदी एकाकी पडलेलं आहे. त्यातून माझं संस्थान हे माझ्या आणि इस्लाम च्या शत्रूंनी वेढलेलं आहे. पाकिस्तान आम्हाला मदत करू शकत नाही, हे काल रात्री तुम्ही स्पष्ट केलेलं आहे.” (Bhopal stands alone with an 80% Hindu majority in the midst of Hindu India, surrounded by my personal enemies as well as by the enemies of Islam. Pakistan has no means of helping us. You rightly made this point to me last night).


१, क्वीन व्हिक्टोरिया रोड या दिल्लीच्या निवासस्थानी राहत असलेल्या डॉ. राजेंद्र प्रसाद यांचीही व्यस्तता वाढली होती. भविष्य काळातील राष्ट्रपती होण्यास त्यांना बराच अवधी होता. मात्र वर्तमान नेतृत्वात एक पितृ पुरुष (फादर फिगर) म्हणून सर्व त्यांच्याकडे बघत होते. अर्थातच स्थित्यंतराच्या या नाजूक आणि अतिशय कठीण प्रसंगी त्यांच्याकडे सल्ला मसलतींसाठी येणाऱ्या किंवा एखाद्या विषयाची माहिती देणाऱ्या / घेणाऱ्या लोकांचा ओघही वाढला होता.

डॉ. राजेंद्र प्रसाद हे मूळचे बिहार चे. त्यामुळे बिहारची अनेक मंडळी वेगवेगळे मुद्दे घेऊन, वेगवेगळे प्रश्न घेऊन त्यांच्याकडे येत होती. असेच एक पत्र ते संरक्षण मंत्री, सरदार बलदेव सिंह यांना २ ऑगस्ट च्या दुपारी लिहित होते.

१५ ऑगस्ट चा सोहळा साजरा करण्या विषयीचं ते पत्र होतं. ‘पटना शहरात, नागरिक आणि प्रशासना सोबत मिलिटरी ने ही या सोहळ्यात शामिल व्हावं, म्हणजे त्या कार्यक्रमाला भव्यता येईल’, हे सांगणारं ते पत्र होतं.

सरदार बलदेव सिंह हे अकाली दलाकडून मंत्रिमंडळात शामिल झालेले मंत्री. डॉ. राजेंद्र प्रसाद यांचा आदर करणारे. त्यामुळे राजेंद्र बाबुंच्या पत्रावर ते योग्य ती कारवाई करतील, हे निश्चित होतं.


२ ऑगस्ट च्या सकाळ पासून संयुक्त प्रांतात (आजच्या उत्तर प्रदेशात), एक वेगळंच नाट्य रंगत होतं. येथील हिंदु महासभेच्या नेत्यांना सरकारने आधल्या दिवशी रात्रीच अटकेत टाकलं होतं. आणि आरोप काय ठेवला होता, तर ‘ही महासभेची नेते मंडळी सरकार विरुध्द ‘डायरेक्ट एक्शन’ ला सुरुवात करणार आहेत’. ‘डायरेक्ट एक्शन’ हा शब्द हिंदुस्थानी राजकारणात बदनाम झालेला होता. अवघ्या एका वर्षापूर्वीच बंगाल मधे मुस्लिम लीग च्या गुंडांनी पाच हजारावर हिंदूंना कापून काढले होते आणि हजारो स्त्रियांची विटंबना केली होती. कॉंग्रेस कार्यकारिणी ने नंतर जी फाळणी स्वीकारली, त्याला कुठे तरी ह्या ‘डायरेक्ट एक्शन’ शब्दाची पाशवीक किनार होती. त्यामुळे ‘डायरेक्ट एक्शन’ च्या नावाखाली हिंदू नेत्यांना उचलून कैदेत टाकणं, हे थोडं विचित्र वाटत होतं. कारण ‘डायरेक्ट एक्शन’ हा शब्दप्रयोग मुस्लिम लीग शी जोडला गेलेला होता.

या बातमीची दखल अगदी सिंगापुर हून प्रकाशित होणाऱ्या ‘इंडियन डेली मेल’ ह्या दैनिकानेही घेतली. शनिवार, २ ऑगस्ट च्या अंकात अगदी पहिल्या पानावर त्यांनी ही बातमी छापली. शिवाय ‘हिंदु महासभेच्या’ दहा मागण्या सुध्दा छापल्या. या बातमी मुळे हिंदु महासभेच्या समर्थकांमधे बेचैनी निर्माण झाली.


तिकडे दूर, इस्टर्न फ्रंट च्या ‘कोहिमा’ हून शनिवारी, २ ऑगस्ट ला एक बातमी येऊन थडकली, जी भारतीय संघ राज्यासाठी चांगली नव्हती. ‘इंडिपेंडेंट लीग ऑफ कोहिमा’ ने अशी घोषणा केली की ‘१५ ऑगस्ट ला ते भारतीय संघ राज्यात शामिल होणार नाहीत. ते एक अपक्ष नागा सरकार गठित करतील, ज्यात नागा जनजाती राहत असलेला संपूर्ण प्रदेश येईल’.

१५ ऑगस्ट ला साकार होऊ पाहणाऱ्या भारतीय संघ राज्यासमोर आव्हानांचे डोंगर उभे राहत होते.


या सर्व तणावाच्या पार्श्वभूमीवर देशात आणि परदेशात भारतीय चित्रपट लोकांचं मनोरंजन करतच होते. सिंगापुर च्या डायमंड थियेटर मध्ये अशोक कुमार आणि वीरा चा ‘आठ दिन’ हा सिनेमा गर्दी खेचत होता. या चित्रपटाची कथा उर्दू चे प्रसिध्द कथाकार सआदत हसन मंटो यांनी लिहिली होती आणि संगीतकार एस. डी. बर्मन यांनी या चित्रपटाद्वारे चित्रपट सृष्टीत प्रवेश केला होता..!

2nd August in Singapore Theater.


सरदार पटेलांच्या दिल्लीतल्या निवासस्थानी (आजचे १, औरंगजेब रोड) सुध्दा हालचालींना वेग आला होता. संस्थानांचं विलीनीकरण आणि त्याच बरोबर सिंध, बलोचीस्तान आणि बंगाल मध्ये भडकलेले दंगे या मुद्द्यांवर गृह मंत्रालयाचा कस लागत होता.

तश्यातच दुपारी सरदारांना पंडित नेहरूंनी लिहिलेले पत्र मिळाले. पत्र लहानसेच होते. त्यात लिहिले होते –
“काही प्रमाणात औपचारिकता निभावण्यासाठी हा पत्राचा प्रपंच. मी तुम्हाला माझ्या मंत्रिमंडळात शामिल होण्यासाठी निमंत्रण पाठवत आहे. तसा ह्या पत्राचा काही विशेष अर्थ नाही. कारण आपण माझ्या मंत्रिमंडळाचे सुदृढ स्तंभ आहात.”

पटेलांनी ते पत्र घेतलं. थोडा वेळ त्याच्याकडे बघितलं. किंचित स्मित केलं. अन आपल्या सचिवांसोबत ते, भारत – पाकिस्तान च्या, अजून जाहीर न झालेल्या, सीमेवर भडकलेल्या दंग्यांबाबत चर्चा करू लागले.


या सर्व वातावरणापेक्षा अगदी दूर, महाराष्ट्रात, देवाच्या आळंदीला, कॉंग्रेस मधला एक डाव्या विचारांचा गट जमला होता. आज आणि उद्या ह्या गटाचं संमेलन घ्यावं असं त्यांनी दोन महिन्यांपूर्वी ठरवलं होतं. शंकरराव मोरे आणि भाऊसाहेब राउतांच्या आवाहना वरून ही सारी मंडळी जमली होती. भारत स्वतंत्र होतोय अन कॉंग्रेस च्या हातात स्वतंत्र भारताच्या सत्तेची चावी येतेय, हे त्यांना दिसत होतं. मात्र ह्या सर्व प्रक्रियेत आपल्या डाव्या, साम्यवादी विचारांचं काय..? असा त्यांना प्रश्न पडला होता. त्या साठीचं विचार मंथन करण्यासाठी ही मंडळी जमली होती. यांच्यात तुळशीदास जाधव, कृष्णराव धुळूप, ज्ञानोबा जाधव, जी. डी. लागू, दत्ता देशमुख, र. के. खाडिलकर, केशवराव जेधे सारखी नामवंत आणि भारदस्त मंडळी जमली होती. यात कॉंग्रेस पक्षांतर्गत शेतकरी – कामकरी लोकांसाठी वेगळा कार्यकर्त्यांचा संघ स्थापन करण्याची योजना ठरत होती.

हीच बैठक कालांतराने महाराष्ट्रातील एका मोठ्या डाव्या विचारसरणीच्या शेतकरी – कामकरी लोकांच्या पक्षाला जन्म देईल असं तेंव्हा तरी कोणाला वाटलं नव्हतं . . .

दोन ऑगस्ट च्या ह्या बैठकीत, या नामवंत मंडळींनी, भारत विभाजनाच्या आणि अमानुष दंगलीं संबंधी एक चकार शब्द सुध्दा काढला नाही..!


तिकडे मद्रास च्या एग्मोर भागात, सायंकाळी भरलेल्या एका सभेत, मद्रास प्रेसिडेन्सी चे अन्न, औषधी आणि आरोग्य मंत्री टी. एस. एस. राजन हे एंग्लो-इंडियन समुदायाशी संवाद साधत होते. इंग्रज गेल्या नंतर या समाजाचं कसं होणार हा प्रश्न त्यापैकी अनेकांच्या मनात होता. त्यालाच उत्तर देताना मंत्री महोदय म्हणाले की “तुमचा हा लहान समुदाय (कम्युनिटी) फार चांगल्या पद्धतीने, समाजात मिळून मिसळून राहिलेला आहे. आता पुढे स्वातंत्र्या नंतरही या समुदायाला एका जवाबदार नागरिकाची भूमिका वठवायची आहे.”


तिकडे श्रीनगर मधे गांधीजींच्या पहिल्या – वहिल्या काश्मीर भेटीचा दुसरा दिवस आज मावळायला आला होता. आजचा दिवस तसा फार महत्वपूर्ण घटनांनी भरलेला नव्हताच. सकाळीच प्रार्थनेनंतर, गांधीजींचा मुक्काम असलेल्या किशोरीलाल सेठी यांच्या घरी बेगम अकबर जहान, आपल्या मुलीला घेऊन आल्या. या भेटीतही त्यांनी ‘आपला नवरा’ (शेख अब्दुल्ला) हा तुरुंगातून सुटणं कसं आवश्यक आहे’ हे गांधीजींना वारंवार आळवून सांगितलं. आजही गांधीजीं भोवती नेशनल कॉन्फरन्स च्या च मुस्लिम नेत्यांचा गराडा होता. मात्र आज गांधीजी अनेकांना भेटले, त्यात बरेच हिंदू नेते ही होते.

रामचंद्र काक यांनी दिलेल्या निमंत्रणा प्रमाणे उद्या, दिनांक ३ ऑगस्ट ला गांधीजी महाराजा हरीसिंह यांना भेटायला जाणार होते….!


दिवसभरात लाहोर, पिंडी, पेशावर, चीतगाव, ढाका, अमृतसर या ठिकाणी हिंदू – मुस्लिम चकमकी झाल्या होत्या. मात्र रात्रीचा काळोख या संपूर्ण प्रदेशाला गिळू लागल्याबरोबर, क्षितिजावर आगीच्या मोठमोठ्या पेटलेल्या ज्वाळा दिसू लागल्या.

दंग्या पूर्वीचे चित्र

दोन ऑगस्ट ची ही रात्र अशांतच असणार होती…!
– प्रशांत पोळ

Advertisements

गणेशोत्सव : मध्य प्रदेशातील चैतन्याचा जागर..!

मध्य प्रदेशातून प्रेरणा घेतलेला श्री गणरायांचा हा दहा दिवसांचा उत्सव आता साऱ्या भारतभर उत्साहाने साजरा होतोय. सन १८९१ मध्ये पुण्याचे वैद्य खाजगीवाले हे कामाने ग्वाल्हेर आले होते. तिथे त्यांनी गणरायाच्या उत्सवाचे शिंदेशाही स्वरूप बघितले. राजाश्रयानं साजरा होणारा, पण लोक सहभागातून साकारलेला गणेशोत्सव त्यांना खूप भावला.

पुण्यात परतल्यावर त्यांनी ह्या ग्वाल्हेर च्या उत्सवा संबंधी ची माहिती श्रीमंत दगडू हलवाई आणि भाऊ रंगारी यांना सांगितली. पुण्यातही अश्याच प्रकारचा गणेशोत्सव सुरु करावा असा विचार झाला. अन त्यानुसार १८९२ मधे पहिले तीन सार्वजनिक गणपती बसविण्यात आले. त्यांच्या विसर्जन मिरवणुकीला लोकमान्य टिळकांना बोलावण्यात आले. लोकमान्यांनी लोकांच्या उत्साहाचा तो अविष्कार बघितला आणि म्हटले, ‘हे तर आमचे राष्ट्रीय उत्सव’. पुढच्याच वर्षी, अर्थात १८९३ ला लोकमान्यांनी, ते राहत असलेल्या विंचूरकर वाड्यात गणपती बसविला आणि स्वातंत्र्य चळवळी साठी काही भाषणाचे कार्यक्रम आणि मेळ्याचे कार्यक्रम ठेवले.

आज महाराष्ट्रातल्या गणेशोत्सवाचं स्वरूप काहीसं बदललं असेलही. पण मध्य प्रदेशातील मराठी मंडळी ते पारंपरिक स्वरूप बऱ्याच प्रमाणात टिकवून आहेत. आजही अनेक गणेशोत्सव मंडळात भाषणाचे कार्यक्रम होतात. यंदा इंदूर ला महाराष्ट्र समाज, राजेंद्र नगर आणि तरुण मंचाच्या सार्वजनिक गणेशोत्सवात दिल्लीचे प्रसिध्द पत्रकार आणि राजकीय विश्लेषक अशोक वानखेडे याचं ३१ ऑगस्ट ला भाषण आहे.

गणेशोत्सव म्हणजे महाराष्ट्रा बाहेरच्या मराठी माणसांचा सर्वात मोठा उत्सव. एक सळसळतं चैतन्य या दिवसात मराठी समाजात दिसतं. श्रावणाची चाहुल लागण्याच्या आधीच वेगवेगळ्या मराठी मंडळात हालचाली सुरु झालेल्या असतात. पावसानं तृप्त झालेली, हिरवाकंच शालू ल्यालेली धरित्री या उत्साहाला हातभार लावत असते. कार्यक्रम ठरत असतात. पत्रिका छापण्याची लगबग असते. त्यासाठी जाहिराती गोळा करणं हा एक मोठा कार्यक्रम असतो. मग रोज संध्याकाळी / रात्री कोणाच्या तरी घरी जमणे किंवा संस्थेच्या आवारात गप्पांचा फड रंगविणे… यात दिवस आणि रात्री कश्या जातात ते कळतही नाही. या गप्पांमधे समाजातले प्रतिष्ठित जसे असतात, तसे नवसे / गवसे / तरुण मुलं वगैरे सर्वच असतात. हे दहा दिवस फक्त मराठी म्हणून ही सर्व मंडळी एकत्र येतात. म्हणूनच यांच्यात वयाची किंवा आर्थिक परिस्थितीची कुठलीही भिंत उभी नसते.

आजही येथील गणेशोत्सवांमध्ये भजनाचा कार्यक्रम असतोच. एखादं नाटक, नाटुकलं किंवा एकांकिका ही होतेच. भाषणाचा किंवा वादविवादाचा कार्यक्रमही अनेक ठिकाणी असतो. मराठी गाण्यांच्या कार्यक्रमात अनेक हौसे, गवसे, नवसे यांना चांगलं व्यासपीठ मिळतं. आणि यापैकी ज्यांच्याजवळ प्रतिभा असते ते मग पुढेही जातात.

इंदूर, जबलपुर, भोपाळ, ग्वाल्हेर, उज्जैन वगैरे तर मराठी गणेशोत्सवांची मोठी ठिकाणं. पण मध्यप्रदेशात जिथे म्हणून शंभर च्या वर मराठी कुटुंब राहतात, तिथे तिथे सार्वजनिक गणेशोत्सव हा हमखास साजरा होतोच. धार, देवास, बैतुल, हरदा, सतना, सागर, रीवा, छिंदवाडा, रतलाम, बऱ्हाणपूर, छतरपूर, गुना, गंजबासौदा, इटारसी, खंडवा, खरगोन, महू, मंडलेश्वर, नागदा, राजगढ, टिमरणी, शाजापुर… किती नावं घ्यावी..? या सर्व ठिकाणी मराठी माणसं अत्यंत उत्साहाने गणेशोत्सव साजरा करतात.

DSCN6878

मध्यप्रदेशात हा उत्सव मोठ्या प्रमाणावर साजरा होण्याचं मुख्य कारण म्हणजे येथे मराठी माणसांची असलेली संख्या आणि पुर्विच्या काळी मध्यप्रदेशाच्या पश्चिम भागात असलेली मराठी संस्थानं. सन १९८५ पर्यंत मध्यप्रदेशाची दुसऱ्या क्रमांकाची अधिकृत भाषा (second language) ही मराठी होती, हे कदाचित अनेकांना माहीत नसेल. मात्र १९८५ साली अर्जुनसिंह मुख्यमंत्री झाल्यावर त्यांनी उर्दू ही दुसऱ्या क्रमांकाची भाषा घोषित केली आणि हळू हळू सरकार दरबारी मराठीची पीछेहाट सुरु झाली. मात्र मध्यप्रदेशात भाजप ची सत्ता आल्यावर मराठीला जरा बरे दिवस आले. ‘मराठी अकॅडमी’ ची स्थापना झाली. त्या निमित्ताने मध्यप्रदेशात मराठी चे कार्यक्रम होऊ लागले. अकॅडमी चे वर्तमान संचालक अश्विन खरे यांनी सध्या या कामाला चांगलीच गती दिलेली आहे.

मध्यप्रदेशात सर्वात जास्त ‘मराठी’ गणेशोत्सव साजरे होतात ते इंदूर ला. तेथे किमान वीस पेक्षा जास्त ठिकाणी मराठी माणसं सार्वजनिक गणेशोत्सव साजरा करतात. राजेंद्र नगर परिसरातला गणेशोत्सव हा तसा उत्साहाने सळसळता असतो कारण ‘तरुण मंचाचा’ त्यात सहभाग असतो. अगदी शिस्तबध्द रीतीने गणेश मूर्तीची वाजत गाजत मिरवणूक काढून स्थापना करण्यात येते. पुढले दहाही दिवस भरगच्च कार्यक्रम असतात. प्रशांत बडवे, सुनील धर्माधिकारी, उल्हास देशपांडे ही सर्व उत्साही मंडळी नवनवीन कल्पना राबवत असतात.

इंदूर मधलाच ‘सुखालीया मराठी मंडळाचा’ ही उत्सव दिमाखदार असतो. लोकमान्य नगर, वासुदेव नगर आणि रामबाग हे पूर्वीपासून चे मराठी ‘मोहोल्ले’. या तिन्ही ठिकाणचा उत्सव प्रेक्षणीय असतो. याशिवाय ‘मेघदूत महाराष्ट्र मंडळ’, समर्थ मठ संस्थानात आणि समर्थ रामदास सेवा मंडळात साजरा होणारा उत्सवही आगळा वेगळा असतो. दत्त मंदिर संस्थान, परस्पर नगर, नारायण बाग, जेल रोड येथील मराठी गणेशोत्सव ही गाजत राहतात.

भोपाळ मधे गेल्या काही वर्षांपासून मराठी मंडळांचे वेगवेगळे कार्यक्रम जोमाने साजरे होताहेत. येथील गिरीश जोशी हे या मंडळांमध्ये समन्वय ठेवण्याचं काम करतात. त्यामुळे आजकाल येथेही ‘मराठी’ गणेशोत्सवाची धमाल असते. तुलसी नगर आणि दत्त मंदिर परिसरातले गणेशोत्सव हे तसे जुने. मात्र त्याच बरोबर आदर्श नगर, पिपलानी, गौतम नगर, कोलार येथेही महाराष्ट्र मंडळांद्वारे हा उत्सव दणक्यात साजरा होतो. लोणारी कुणबी समाजाचा बरखेडा मधील लालबाग गणेश उत्सव हा आकर्षणाचा केंद्रबिंदु असतो.

जबलपूरच्या महाराष्ट्र समाजाचा गणेशोत्सव हा फार जुना. यंदा त्याचे ११८ वे वर्ष आहे. सुनील परांजपे या स्थानीय मूर्तीकाराने बनविलेली अत्यंत भव्य मूर्ती, दर्जेदार कार्यक्रम आणि अनेक स्पर्धांनी रंगलेला हा उत्सव, महाराष्ट्र विद्यालयात साजरा होतो. यंदा पुण्याच्या अमोल शेवडेंचा ‘सुंदर मी होणार’ हा एकपात्री कार्यक्रम, मराठी गीत संध्या आणि नीरजा बोधनकर यांच्या समूहाचे ‘नदी गाथा’ हे नृत्य-नाट्य, हे कार्यक्रम प्रामुख्याने होणार आहेत. येथील गोलबाजारातील दत्त मंदिरात साजरा होणाऱ्या ‘बाल तरुण समाजाच्या’ उत्सवाचे हे ५१ वे वर्ष आहे. यंदाच्या भरगच्च कार्यक्रमात ‘वैदर्भीय गीत गंगा’ हा विदर्भातील कवी आणि संगीतकार यांच्या रचनेवर आधारित कार्यक्रम आकर्षणाचे केंद्र आहे. या शिवाय विजय नगर परिसरातील ‘मराठी संस्कृती मंडळ’ आणि गढा क्षेत्रात राहणारी मंडळी ही गणेशोत्सव धडाक्याने साजरा करतात.

हे सर्व उत्सव अत्यंत पारंपरिक पद्धतीने आणि अत्यंत उत्साहाने साजरे होतात. स्थापना करण्यासाठी श्री गजाननाच्या मूर्तीची वाजत गाजत मिरवणूक म्हणजे कार्यक्रमांची सुरुवात असते. धोतर-कुर्ता, फेटा / पगडी या वेशात पुरुष मंडळी तर नऊवारी साडी आणि नथ घालून अगदी तरुण मुलीही या मिरवणुकीत चालत असतात. उत्सवात रोज भजन असतेच. संध्याकाळच्या आरतीचे मानकरी ठरवले जातात. आणि शहर भर, गाव भर मराठी आरत्यांचे स्वर, लाऊड स्पीकर्स वरून निनादत असतात. आरती झाल्यावर मग निरनिराळे कार्यक्रम सुरु होतात. गाण्यांचे कार्यक्रम तर सर्वच मराठी मंडळात हमखास होतात. पण नृत्य – नाट्य यांचीही रेलचेल असते.

जसे सार्वजनिक, तसेच मध्यप्रदेशात घरोघरी ही गणराय विराजित झालेले असतात. यासाठी अनेक घरांमधून गणपती साठी विशेष आरास केली जाते. मध्यंतरी गणपती पूजेसाठी गुरुजी मिळण्याची थोडी समस्या होती. मात्र गेल्या काही वर्षात तरुण पिढीने भिक्षुकीच्या कामात प्रवेश केला आहे. नोकरीची शाश्वती नाही आणि व्यवसाय जमत नाही, ही अनेक मराठी तरुणांची स्थिती आहे. मात्र भिक्षुकीच्या कार्याला आजकाल चांगला प्रतिसाद आहे. त्यामुळे बरेच मराठी तरुण या क्षेत्राकडे वळले आणि श्रींच्या स्थापनेसाठी घरोघर शोडषोपचारे, मंत्रोच्चारांनी पूजा करणारे ब्राम्हण उपलब्ध झाले.

विदर्भ जवळ असल्याने आणि पूर्वी एकाच प्रांताचा हिस्सा असणारा मध्यप्रदेशाचा महाकोशल हा भाग ‘महालक्ष्मी’ सण जोमाने साजरा करतो. साऱ्या कुटुंबाचा हा उत्सव असतो आणि दूरदूरचे पाहुणे-रावळे या सणासाठी खास सुट्टी काढून येतात. मुखवट्यांच्या जेष्ठा-कनिष्ठा आणि त्यांची ती दोन लोभस बाळे त्या दोन दिवसात जीव लावतात. हा सण पुर्ण मध्य प्रदेशातच कमी अधिक प्रमाणात साजरा होतो. मात्र महाराष्ट्रा प्रमाणे गौरींबरोबर गणपतीचे विसर्जन होत नाही. गणपती, काही मोजक्या घरात दीड दिवसांचे तर काही ठिकाणी पाच दिवसांचे असतात. मात्र जवळपास सर्व मराठी उत्सवां मधे आणि अधिकांश मराठी घरांमध्ये दहा दिवसांचे गणपती असतात.

गणपतींच्या विसर्जनाचाही सोहळा असतो. अगदी वाजत गाजत गणरायाला निरोप दिल्या जातो. जबलपुर सारख्या ठिकाणी महाराष्ट्र समाज आणि बाल तरुण समाज एकत्र येऊन संयुक्त पणे गणेश विसर्जनाची शोभायात्रा अगदी पारंपरिक मराठी पद्धतीने काढतात.

मध्यप्रदेशातला गणेशोत्सव हा असा आहे. अजूनही बराचसा पारंपरिक पद्धतीला चिकटून राहणारा. सांस्कृतिक कार्यक्रमांनी भरगच्च असलेला. काही अंशी समाज प्रबोधनाचा वारसा जपणारा. आणि मराठी चैतन्याने रसरसलेला..!

  • प्रशांत पोळ

फक्त एका पुस्तकाने इतका गदारोळ..?

डॉ. अभिराम दीक्षित हे नाव तसं
सोशल मिडिया मध्ये चर्चित नाव.
सावरकर आणि शेषराव मोरे गटातलं हे नाव..!
प्रचंड वाचन, फटकेबाज लेखणी, टोकाचा उपरोध,
सोशल मिडिया मधे कायम वास्तव्य
आणि जोडीला स्वतः बद्दल प्रचंड अभिमान..!
आता इतकं सारं असलं
की सोशल मिडिया वर ‘चर्चित व्यक्तित्व’ असणारच.
प्रचंड लाईक्स मिळणारच..!
तर अश्या ह्या डॉक्टर अभिराम दिक्षितांचा
माझ्या ‘भारतीय ज्ञानाचा खजिना’
ह्या पुस्तकाला वाचून प्रचंड तिळपापड झालेला आहे.

कव्हर - भारतीय ज्ञानाचा खजिना
ह्या पुस्तकाला प. पू. सरसंघचालक
डॉ. मोहनराव भागवतांची प्रस्तावना आहे.
याचं विमोचन महाराष्ट्राचे लाडके मुख्यमंत्री
मान. देवेंद्र फडणवीस यांनी केलंय.
या सर्वांचा डॉक्टर दीक्षितांना किती राग यावा..?
तर त्यांनी ‘संघी’ लोकांना
‘जोकर्स’, ‘ब्लडी जोकर्स’ सारख्या
इंग्रजी शिव्या दिल्या आहेत.
‘संघी’ लोकांचं विज्ञान हे ‘चंपक, ठकठक, मोगली, ब्याटमन’
च्याच धर्तीचं आहे, असा त्यांचा ठाम समज आहे.
‘संघी वेग्रे लोक्स आता विज्ञान शिकवणार आहेत – ते एक बरे आहे.
गायीचे मूत हे आता विज्ञान’ ही त्यांची
फेसबुक पोस्ट आहे.
त्यांची आणखी एक पोस्ट अशी आहे –
‘भारतीय जनता पक्षाचे मुख्यमंत्री – सरसंघचालक यांनी
‘भारतीय ज्ञानाचा खजिना’ नामक पुस्तक प्रसिद्ध केले आहे’
मी यापूर्वी अभिराम दीक्षितांना
चांगला वाचक समजत होतो. पण आता नाही.
सरसंघचालकांनी पुस्तक प्रसिद्ध केले नाही.
त्यांची ह्या पुस्तकाला प्रस्तावना आहे.
मुख्यमंत्र्‍यांनीही पुस्तक प्रसिध्द केलेले नाही.
त्यांनी विमोचन केले आहे.
ह्या पुस्तकात एकाही ठिकाणी
‘गोमुत्राचा’ उल्लेख नाही.
दीक्षितांनी सनसनाटी निर्माण करण्यासाठी
‘गायीचे मूत’ सारखे शब्द वापरले आहेत,
हे सर्व सुजाण वाचकांचे दुर्दैव..!
त्यांच्या पोस्ट्स वाचून,
त्यांचा आक्षेप कशावर आहे,
हे मला कळलेले नाही.
‘भारतीय ज्ञानाचा खजिना’ हे पुस्तक आपल्या
पुरातन, सनातन आणि चिरंतन
ज्ञानाची ओळख करून देतं,
जे ज्ञान आजही कोड्यात पाडणारं आहे.
या संबंधी काही लिहिण्या ऐवजी
डॉ. दीक्षितांनी शिवराळ भाषा वापरून
‘संघी’ लोकांचा जो ‘उध्दार’ केलेला आहे,
तो सनसनाटी निर्माण करण्यापेक्षा
वेगळा वाटत नाही..!
– प्रशांत पोळ

…आणि वैष्णवांच्या भूमीत फुलले कमळ!

देशाच्या राजकारणाला वळण देऊ शकणाऱ्या पाच राज्यांच्या निवडणुका जेंव्हा जाहीर झाल्या, तेंव्हा त्यातील दोन राज्य अगदी लहान होती – गोवा आणि मणिपुर. एक देशाच्या दक्षिण-पूर्वेत तर दुसरे उत्तर-पूर्वेच्या टोकाला. अगदी ‘डायगोनली अपोझिट’. दोन्ही प्रांतात ख्रिश्चन मतदारांचा आणि चर्च चा प्रभाव हा समान दुवा.

आणि ह्या दोन्ही राज्यात दुसऱ्या क्रमांकावर असलेल्या भाजप ने सत्ता पटकाविली आहे. ‘खाये गोरी का यार, बलम तरसे…!’ म्हणत सोशल मिडिया वर या दोन्ही राज्यांचे यथार्थ वर्णन केले जात आहे..!

मणिपुर निवडणुका - ३

या दोन्ही राज्यात क्रमांक एक चा पक्ष कॉंग्रेस होता. दोन्ही कडे त्याला फक्त ३ – ४ आमदारांची गरज होती. आणि दोन्ही राज्यात मागून येऊन, तत्परता आणि चपळता दाखवत भाजप ने सत्ता आपल्या हातात घेतली.

या दोन्ही राज्यांपैकी मणिपुर मधे भाजप चं सत्तेवर येणं फार महत्वाचं होतं. मणिपुर हे भारताच्या अगदी उत्तर-पूर्वेच्या टोकाचं राज्य. याची पूर्व सीमा, मियांमार (ब्रम्हदेश) ला लागुन असलेलं राज्य. अस्वस्थ आणि अशांत राज्य. अवघ्या २८ लाख लोकसंख्या असलेलं हे राज्य, देशाच्या सुरक्षिततेच्या दृष्टीने महत्वाचं आहे.

या राज्यात भाजप चं अस्तित्व अक्षरशः नगण्य होतं. मुळात ख्रिश्चन प्रभाव असलेलं हे राज्य अजूनही आपली प्राचीन ‘वैष्णव परंपरा’ सांभाळून आहे. मात्र दहशतवादाने ह्या राज्याला फार त्रास दिलाय. मियांमार ची सीमा लागून असल्याने, दहशतवादी आणि फुटीरतावादी, एखादे मोठे हत्याकांड करून, मियांमार मधे लपतात. आणि म्हणुनच सन २०१५ मधे आपल्या सैन्याने मणिपुर-नागालेंड ला चिटकलेल्या मियांमार च्या हद्दीत शिरून सुमारे तीस दहशतवाद्यांना मारून त्यांचे अड्डे ध्वस्त केले. कदाचित भाजपाच्या यशाचा पाया याच घटनेत दडला असावा..!

मणिपुर निवडणुका - ४

भाजपाच्या दृष्टीने मणिपुर चं महत्त्व हे देशाच्या सीमेवरील राष्ट्र म्हणून जास्त आहे. सुरक्षिततेच्या दृष्टीने इतर देशांशी सीमा लागून असलेल्या राज्यांमध्ये राष्ट्रवादी विचारधारेचं सरकार असणे आवश्यक आहे. म्हणूनच भाजप ने जम्मू-काश्मीर मधे तडजोडी करत पी डी पी बरोबर संयुक्त सरकार स्थापन केले. आणि म्हणूनच पंजाब हातचे गेल्यावर, मणिपुर मधे सरकार येणे आवश्यक होते. या कारणासाठीच ६० पैकी फक्त एक तृतियांश (२१) आमदार असूनही भाजप ने मणिपुर मधे आपला मुख्यमंत्री बसवला.

सन २०१२ च्या निवडणुकांत भाजप ला मिळालेल्या मतांची टक्केवारी होती, फक्त २.१२% आणि या निवडणुकीत मिळालेली मतं आहेत – ३६.६%. म्हणजेच भाजप च्या मतांमध्ये सणसणीत अठरा पटीची वाढ…!

कॉंग्रेस च्या मतांमध्ये काहीशी घसरण झाली. मागच्या वेळी मिळालेल्या ४२.४% मतांच्या तुलनेत त्यांना ३५.१% मतं मिळाली. अर्थात भाजप पेक्षा दीड टक्का कमीच. मात्र मिळालेल्या जागा ह्या भाजप पेक्षा सात ने जास्त होत्या. यंदा अप्रत्याशित रित्या रामविलास पासवान यांच्या पक्षाला ही एक जागा मिळाली.

मात्र सर्वांचे लक्ष असलेल्या थाऊबल ह्या विधानसभा क्षेत्रात निवडणुक निकाल अगदीच अळणी निघाले. या आधी तीनदा निवडणूक जिंकलेल्या, मुख्यमंत्री इबोबी सिंह यांच्या विरोधात, इरोम शर्मिला’ ह्या निवडणूक लढवत होत्या. मणिपुर मधून AFSPA हा दहशतवाद विरोधी कायदा दूर करावा म्हणून त्या १५ वर्ष उपोषण करत होत्या. गंमत म्हणजे त्यांना पंधराशे मतं ही मिळाली नाहीत. इबोबी सिंह यांना १५,००० तर शर्मिला इरोम यांना फक्त १०० मतांवर समाधान मानावे लागले. भाजप चे प्रदेश अध्यक्ष चाओबा सिंह हे मुख्यमंत्री पदाचे ही दावेदार होते. मात्र नाम्बोल विधानसभा क्षेत्रातून त्यांना हार मानावी लागली.

निवडणुकीचे निकाल लागल्यावर कॉंग्रेस कडे २८ आमदार असल्यामुळे, त्यांचेच सरकार बनेल असे चित्र होते. कॉंग्रेस ला फक्त तीन आमदारांचीच गरज होती, तर भाजप हा हवे होते १० आमदार..!

मणिपुर निवडणुका - २

मात्र ससा – कासवाच्या शर्यती सारखं, भाजप ने चपळता दाखविली. चार आमदार असलेल्या ‘नागा पीपल्स फ्रंट’ आणि चार आमदार असलेल्या ‘नेशनल पीपल्स फ्रंट’ ला आपल्या बाजूला वळवले. हे घसघशीत आठ आमदार भाजप च्या बाजूला आल्यावर इतर दोन आमदार सहज रित्या येऊन मिळणार हे निश्चित होतं. गोवा आणि मणिपुर मधे कॉंग्रेस ने सरकार स्थापनेसाठी जो काही वेळ लावला त्यावरून हे स्पष्ट होतं की कॉंग्रेस मधील जीवनेच्छाच संपून गेलेली आहे. निवडणुकीच्या काळातही कॉंग्रेस चे पर्यवेक्षक होते, कॉंग्रेस च्या आपल्संख्यांक मोर्च्याचे प्रमुख, करिम लश्कर, ज्यांना कॉंग्रेस चे कार्यकर्ते तरी ओळखत असतील की नाही ही शंका आहे.

आणि म्हणूनच भाजप चे केंद्रीय मंत्री पियुष गोयल आणि प्रकाश जावडेकर जेंव्हा इंफाळ मधे सरकार स्थापन करण्यासाठी जोमानं गाठी-भेटी घेत होते, तेंव्हा कॉंग्रेस चे केंद्रीय नेतृत्व काहीही हालचाल न करता आराम करत होते.

एन बिरेन सिंह हे भाजप चे मणिपुर चे पहिले मुख्यमंत्री आहेत. त्यांनी तृणमूल कॉंग्रेस च्या पांगीजम सरतचन्द्र सिंह यांना पराभूत केले. कधी फुटबाल चे चांगले खेळाडू असलेले बिरेन सिंह हे पूर्वी कॉंग्रेस चे मुख्यमंत्री इबोबी सिंह चे उजवे हात समजले जायचे. कॉंग्रेस च्या नेतृत्वाशी मतभेद झाल्यामुळे गेल्या वर्षी त्यांनी कॉंग्रेस सोडून भाजप मधे प्रवेश केला होता.

पूर्वांचलातील मणिपुर हे भाजपा शासित तिसरे राज्य झाले आहे. अरुणाचल प्रदेश, आसाम आणि आता मणिपुर. गेली अनेक वर्षे आपले पूर्वांचल, अस्वस्थ राहिलेले आहे. देशाचा हा समृध्द आणि संपन्न भाग दहशतवादामुळे उपेक्षित राहिलेला होता. नागलंड, मणिपुर आणि मिझोरम या, मियांमार च्या सीमेला लागून असलेल्या राज्यांमध्ये तर फुटीरतावादी शक्तींनी थैमान घातले होते. आता मणिपुर मधे भाजप च्या रुपात राष्ट्रवादी विचारांचे सरकार आल्यामुळे सीमेवर एक जागता प्रहरी तैनात झाला आहे..!
– प्रशांत पोळ

केरळ च्या लाल दहशतवादाचा देशव्यापी धिक्कार..!

कांजीकोडे. पलक्कड जिल्ह्यातलं एक लहानसं गाव. केरळ च्या पूर्व सीमेवर असणारं. तामिळनाडू ला खेटून वसलेलं. मात्र औद्योगिक बाबतीत पुढारलेलं. केरळ चे पूर्व मुख्यमंत्री आणि मार्क्सवादी कम्युनिस्ट पक्षाचे नेते अच्युतानंदन यांचं हे विधानसभा क्षेत्र. पलक्कड ह्या लोकसभा क्षेत्रात असणारं. १९५७ पासून एकूण ११ वेळा ह्या जागेवर कम्युनिस्ट खासदारांचा कब्जा राहिलेला आहे. त्यातील १९९६ पासून सतत ६ वेळा मार्क्सवादी पक्षाचाच खासदार निवडून आलेला आहे.

तर अश्या ह्या मार्क्सवाद्यांचा सुरक्षित तटबंदीत, कांजीकोडे मधे, कन्नन हा संघाचा स्वयंसेवक पंचायत समितीवर भाजप तर्फे निवडून आला. त्याचा भाऊ राधाकृष्णन हा संघाचं काम करणारा हाडाचा स्वयंसेवक. कन्नन ची बायको विमला हिला संघ आणि भाजप ची ओळख झाली ती सासरी आल्यावरच. मग ती देखील हिरीरीने भाजपच्या महिला मोर्चाचं काम करू लागली. या दोन भावांचं एकत्र कुटुंब. पूर्णपणे संघ समर्पित. एका लहानश्या एकमजली बैठ्या घरात त्यांचा निवास.

मात्र कन्नन – राधाकृष्णन परिवाराचं संघ – भाजप विषयी प्रेम आणि त्यांचा वाढता प्रभाव हा मार्क्सवादी गुंडांना पचनी पडणं शक्यच नव्हतं. तश्यातच मागच्या विधानसभा निवडणुकीत फक्त २,५०० मतं मिळविणाऱ्या भाजप ने ह्या विधानसभा निवडणुकीत चमत्कार केला. चक्क ४६,००० मतं घेऊन भाजप दुसऱ्या स्थानावर आला. अच्युतानंदन च्या समर्थकांना हे सहन होणं शक्यच नव्हतं. त्यांनी आधी धमक्या दिल्या. पण हे दोघेही भाऊ बधले नाहीत. पक्षाचं काम करतच राहिले.

अश्या ह्या स्वाभिमानी, राष्ट्रभक्त परिवाराला अद्दल घडविण्यासाठी मार्क्सवादी गुंडांनी २८ डिसेंबर च्या अगदी पहाटे, अडीच वाजता, त्यांच्या घरावर पेट्रोलबॉम्ब फेकला आणि घराचे दरवाजे बाहेरून बंद केले.मार्क्सवादी हिंसाचार - १

त्या भडकलेल्या आगीत हे कुटुंब अक्षरशः होरपळून निघालं. आणि पुढील आठ – दहा दिवसात हे तिघंही, ह्या मार्क्सवादी हिंसेत हुतात्मे झाले…! त्या विमलेचा दोष इतकाच होता की त्या माउलीने संघ समर्पित, राष्ट्रभक्त कुटुंबात विवाह केला..!

मार्क्सवादी गुंडांनी, त्यांची सत्ता केरळ मधे पुनः स्थापित झाल्यानंतर घातलेल्या हैदोसाचा हा फक्त एक नमुना आहे.

पलक्कड मधल्या कांजीकोडे हल्ल्याची शाई वाळलीही नसेल तर मार्क्सवाद्यांनी या जानेवारीच्या पहिल्या आठवड्यात मल्लपुरम जिल्ह्यात आपल्या क्रौर्याची आणखी एक चुणूक दाखवली.

सुरेश हा मल्लपुरम जिल्ह्यातला भाजप चा सक्रीय कार्यकर्ता. स्वातंत्र्यवीर सावरकरांनी त्यांच्या ‘मोपल्यांचे बंड’ ह्या पुस्तकात वर्णन केलेला मलाबार भाग तो हाच. पूर्णपणे मुस्लिम बहुल. येथील ‘मुस्लिम लीग’ चे खासदार ई. अहमद यांचा नुकताच मृत्यू झालाय. येथील आमदारही मुस्लिम लीग चाच आहे. या जिल्ह्यात मुस्लिम लीग खालोखाल चलती असते ती मार्क्सवादी कम्युनिस्ट पक्षाची. मात्र २०१४ च्या लोकसभेत भाजप ने चांगलीच मुसंडी मारली आणि ६४,००० मतं मिळविली. मे, २०१६ मधे झालेल्या विधानसभा निवडणुकांतही भाजप ची कामगिरी फारच छान होती. म्हणजे पुढील निवडणुकीत मार्क्सवादी पक्षाला बाजूला सारून, भाजप हा पक्ष मुस्लिम लीग बरोबर टक्कर देऊ लागेल अशी चिन्ह निर्माण झाली.

झालं. मार्क्सवादी खवळले. त्यांनी संघ आणि भाजप ला अद्दल घडविण्यासाठी सुरेश ह्या भाजप च्या कार्यकर्त्यावर हल्ला केला. सुरेश आपल्या परिवारा सोबत कार ने जात असताना ह्या मार्क्सवादी गुंडांनी मल्लपुरम जिल्ह्याच्या तिरूर जवळ त्याची कार थांबवली. जबरदस्तीनं कार चा दरवाजा उघडला. सुरेश च्या १० महिन्यांच्या लहान बाळाला पायाला धरून रस्त्यावर फेकून दिलं आणि सर्वांसमोर सुरेश ला भोसकलं…!

मार्क्सवादी हिंसाचार - ५

सुरेश चा गुन्हा काय होता..? तर तो मल्लपुरम जिल्ह्यात प्रामाणिकपणे भाजप चं काम वाढविण्याचा प्रयत्न करत होता.

अशी अनेक उदाहरणं आहेत. मे, २०१६ मधे यु डी एफ चं राज्य आल्यावर आणि ‘पिनरई विजयन’ मुख्यमंत्री झाल्यावर हे मार्क्सवादी गुंड अक्षरशः चेकाळले आहेत.

पिनरई विजयन मुख्यमंत्री झाल्यापासून, आजपर्यंत, अर्थात फक्त नऊ महिन्यांच्या कालावधीत बारा संघ स्वयंसेवकांची / भाजप कार्यकर्त्यांची निर्मम हत्या झालीय. शंभर च्या आसपास संघ स्वयंसेवकांना कायमचं अपंगत्व आलंय. आणि ह्या नऊ महिन्यात संघ स्वयंसेवकांच्या एकूण पाचशे पेक्षा जास्त घरांवर हल्ले झालेले आहेत…!

हे भयानक आहे. फार जास्त भयानक आहे. आणि दुर्दैवाने ह्याची दखल न राष्ट्रीय मिडियात घेतली जातेय, न प्रादेशिक. ‘असहिष्णुते’ वरून देश सोडण्याच्या धमक्या देणारे, अवार्ड वापस करणारे सारे चिडीचूप बसलेत. बरखा दत्त, राजदीप सरदेसाई, अरुंधती रॉय वगैरे ‘बुद्धिवंतांनी’ केरळ च्या लाल दहशतवादा विरुध्द ‘ब्र’ देखील उच्चारलेला नाही.

केरळ मधे कम्युनिस्टांनी संघाच्या स्वयंसेवकांवर आक्रमणं करण्याचा इतिहास तसा जुना आहे. संघाच्या विचारसरणी बद्दल लोकांचं आकर्षण वाढू लागलं आणि कम्युनिस्टांची अस्वस्थताही वाढू लागली. कारण कम्युनिस्ट पक्षाचे अनेक कार्यकर्ते संघाचे चांगले स्वयंसेवक झाले. आणि येथूनच संघर्षाला सुरुवात झाली.

जानेवारी १९४८ मधे, संघ बंदी पूर्वी काही दिवस, श्री गुरुजी केरळ च्या प्रवासात होते. एर्नाकुलम मधे स्वयंसेवकांची बैठक घेत असताना त्या बैठकीवर मार्क्सवादी गुंडांनी हल्ला केला. मात्र स्वयंसेवकांनी तो परतवून लावला. पुढे संघ बंदी हटल्या नंतर जेंव्हा श्री गुरुजींचा पहिला केरळ प्रवास झाला, तेंव्हाही अलपुझ्झा मधे त्यांच्या कार्यक्रमात हल्ला करण्यात आला. अर्थात स्वयंसेवकांच्या सावधतेने विपरीत काही घडू शकले नाही.

१९६७ च्या जनसंघाच्या कालिकत अधिवेशनानंतर, कम्युनिस्ट अधिकच आक्रमक झाले. १९६९ मधे चिन्मय मिशन चे संस्थापक स्वामी चिन्मयानंद, विद्यार्थी परिषदेच्या एका कार्यक्रमात भाग घेण्यास त्रिशूर च्या केरलवर्मा कॉलेजात आले असताना त्यांच्यावर प्राणघातक हल्ला झाला. मात्र सुदैवाने परिषद कार्यकर्त्यांनी तो ही परतवून लावला.

१९६९ मधे आताचे मुख्यमंत्री पिनरई विजयन हे कण्णुर मधे एस एफ आय चे सचिव होते. अत्यंत आक्रमक आणि क्रूर अशी त्यांची प्रतिमा होती. कण्णुर मधे कम्युनिस्टांच्या ‘लाल दहशतवादाला’ सुरुवात झाली ती प्रामुख्याने याच काळात. २८ एप्रिल १९६९ ला कण्णुर मधे, टेलरिंग चा व्यवसाय करणारे संघ स्वयंसेवक, वडिक्कल राधाकृष्णन यांची निर्घुण हत्या झाली. पोलिसांनी जे आरोपी पकडले त्यातील दोन प्रमुख नावे होती – पिनरई विजयन आणि कोडियारी बाळकृष्णन. मात्र सहा महिन्यांच्या मामुली कैदेनंतर ती दोघंही पुराव्या अभावी निर्दोष सुटली..! महत्वाचे म्हणजे यातील पिनरई विजयन हे सध्या केरळ चे मुख्यमंत्री आहेत, तर कोडियारी बाळकृष्णन हे केरळ मधे अनेक वर्ष मंत्री होते आणि सध्या मार्क्सवादी कम्युनिस्ट पक्षाच्या केरळ शाखेचे महामंत्री आहेत..! गेल्या मे महिन्यात, कम्युनिस्ट परत सत्तेवर आल्यावर संघ स्वयंसेवकांवरचे हल्ले का वाढले, हे यातून स्पष्ट होतं..!!

कण्णुर लोकसभा क्षेत्रातून मार्क्सवादी कम्युनिस्ट पक्षातर्फे दोनदा खासदार राहिलेल्या ए. पी. अब्दुल्लाकुट्टी यांचं एक पुस्तक प्रसिध्द आहे – ‘निंगलेने कॉंग्रेस अक्की’ (अर्थात ‘तुम्ही मला काँग्रेसी बनविलं’ कारण २००९ नंतर हे अब्दुल्लाकुट्टी कॉंग्रेस मधे शामिल झाले). यात अब्दुल्ला कुट्टी नी पिनरई विजयन बरोबर काम करताना चे अनेक अनुभव दिलेले आहेत. एका ठिकाणी ते लिहितात, “पिनरई विजयन यांनी पश्चिम बंगाल च्या मार्क्सवादी साथीदारांची प्रशंसा करत आम्हाला समजावलं की आपल्या वैचारिक विरोधकांना इतक्या शिताफीने नष्ट केले पाहिजे की त्यांचा कुठलाही मागमूस उरता कामा नये”. अब्दुल्लाकुट्टी पुढे लिहितात, “विजयन म्हणत होते की तुमचा विरोधक तुम्हाला जिवंत मिळाला तर त्याला बांधून पोत्यात घाला. नंतर जमिनीत खोल खड्डा खणून ते पोतं त्यात टाका. वरून भरपूर मीठ घालून तो खड्डा बुजवा. कोणाला काही कळणार ही नाही..!

अश्या क्रूर काळजाचा माणूस आज केरळ चा मुख्यमंत्री आहे..!

गेल्या साठ – सत्तर वर्षांची कम्युनिस्टांची शैली ही भयानक दहशतवादाची राहिलेली आहे. कम्युनिस्टांना फक्त हत्या करायची नसते, तर अत्यंत क्रूर, पाशवी आणि बीभत्स पद्धतीने करायची असते, ज्या द्वारे एक जबरदस्त दहशत लोकांमध्ये पसरेल. त्यामुळे त्यांनी केलेल्या सर्व हत्या या अश्या नृशंस आणि निर्घृण प्रकारातच मोडतात.

साधारण दर पाच वर्षानंतर केरळात डाव्यांची सत्ता येते. अशी सत्ता आल्यावर त्यांच्या क्रौर्याला उधाण येतं अन संपूर्ण प्रशासन तंत्र ते या कामासाठी वापरतात. सध्याचे मुख्यमंत्री पिनरई विजयन यांनी गृहखाते स्वतःजवळ ठेवलंय ते या साठीच..! या संदर्भातलं एक उदाहरण सांगता येईल –

के. टी. जयकृष्णन हा तरुण भाजयुमो चा प्रदेश उपाध्यक्ष होता, शिवाय शाळेत शिकवणारा लोकप्रिय शिक्षक ही. त्याने अनेक तरुणांना भाजयुमो च्या कामात आणले, ज्यात मार्क्सवादी तरुणही होते. झालं. मार्क्सवादी चवताळले. आणि पाच मार्क्सवादी गुंडांनी भरदिवसा, शाळेत शिरून, जयकृष्णन शिकवत असताना, त्या लहान मुलांसमोर त्याचा निर्घृण खून केला. भर वर्गात केलेल्या ह्या खुनामुळे केरळ हादरलं. सरकारला काही एक्शन घेणं भाग होतं. ते ५ मार्क्सवादी गुंड पकडल्या गेले. २००३ मधे जिल्हा न्यायालयाने त्यांना आजन्म कैदेची शिक्षा सुनावली. २००५ मधे केरळ उच्च न्यायालयानेही हीच शिक्षा कायम ठेवली. अपिलात प्रकरण सुप्रीम कोर्टात गेलं. २००६ मधे न्याय देताना माननीय सर्वोच्च न्यायालयाने केरळ पोलिसांवर भरपूर ताशेरे ओढले. न्यायमूर्तींनी म्हटलं की ‘पोलिसांपेक्षा जास्त हिंमत त्या वर्गातल्या लहानश्या विद्यार्थ्यांनी दाखविली. मात्र पोलिसांनी या प्रकरणात कुठंही गंभीरतेनं काम केल्याचं दिसत नाही’. आणि पाच पैकी चार आरोपी पुराव्या अभावी निर्दोष सुटले. दिल्लीत तेंव्हा डाव्यांच्या मदतीने चालणारे युपीए सरकार होते. त्यात मार्क्सवाद्यांनी चावी फिरवली अन फक्त सहा महिन्यात तो पाचवा आरोपी ही निर्दोष सुटला.

भर वर्गात जयकृष्णन या शिक्षकाचा निर्घृण पणे खून करणारे पाचही मार्क्सवादी गुंड, आज उजळ माथ्यानं केरळ मधे हिंडत आहेत..!

मार्क्सवाद्यांची हीच कार्यशैली आहे. शासकीय यंत्रणेचा पुरेपूर वापर करत, आपल्या कार्यकर्त्यांना ते अलगद वाचवतात.

हा हिंसाचार बंद करण्यासाठी संघाने, मार्क्सवादी कम्युनिस्ट पक्षाशी बोलणी करण्याचे तीन प्रयत्न केले.

पन्नास च्या दशकात, आधी केरळ मधे प्रांत प्रचारक असणाऱ्या दत्तोपंत ठेंगडींनी पुढाकार घेतला. त्या काळचे मार्क्सवादी कम्युनिस्ट पक्षाचे नेते राममूर्ती यांच्याशी एर्नाकुलम येथे सविस्तर चर्चा झाली. पण नंतरही कम्युनिस्टांचे हल्ले चालूच राहिले. दुसरा प्रयत्न केला, तत्कालीन ‘भारतीय विचार केंद्राचे’ संयोजक असलेल्या पी. परमेश्वरन यांनी. त्यांच्या पुढाकाराने संघाचे दोन वरिष्ठ प्रचारक, भास्कर राव कळंबी आणि रंगा हरी, हे केरळ चे तत्कालीन मुख्यमंत्री के. नयनार यांना दिल्लीत भेटले. मात्र या बैठकीचाही फार काही लाभ झाला नाही.

तिसरा प्रयत्न केला, न्यायमूर्ती व्ही. आर. कृष्णा ऐय्यर यांनी. मात्र ह्या सर्व बैठकींतून हेच निष्पन्न होत होतं की मार्क्सवाद्यांचं ‘कॅडर’ हे शांती वार्ते साठी तयार नाही. मुळात मार्क्सवाद हाच ‘संघर्ष’ ह्या संकल्पनेवर आधारित असल्यामुळे त्यांना संघर्षाचीच ‘ओढ’ जास्त होती. एका प्रसंगी तर मार्क्सवादाचे अर्ध्वयू म्हणवले जाणारे ई एम एस नंबुदरीपाद म्हणाले, “We will take up arms against RSS”

संघ ह्या हल्ल्यांना तोंड देऊ शकतो का..? जास्त स्पष्टपणे मांडायचं तर संघ ह्या हल्ल्यांचा प्रतिकार करू शकतो का..? याचं सरळ उत्तर आहे, होय. संघटीत शक्तीच्या रुपात संघाची ताकद केरळ मधे जबरदस्त आहे. त्यामुळे संघाने मनात आणलं तर केरळ मधे मार्क्सवादी कार्यकर्त्यांना पळता भुई थोडी होईल, हे निश्चित..!

पण मुळात संघाचा तो मार्गच नाही. संघाचा उद्देश स्पष्ट आहे. संघाला साम्यवाद संपवायचा आहे, साम्यवादी नाहीत ! गेल्या चार – पाच वर्षात संघाजवळ आलेल्या अधिकांश कार्यकर्त्यांमधे अधिकतर हे जुने कम्युनिस्ट आहेत. कम्युनिझम च्या विचारधारेला आणि त्यांच्या कार्यशैली ला कंटाळून ते सारे, संघ स्वयंसेवक झालेले आहेत. त्यामुळे ‘प्रत्यक्ष प्रतिकाराचा’ मार्ग हा संघाचा मार्ग नाही हे निश्चित..!

आणि म्हणूनच संघाने केरळच्या ह्या लाल दहशतवादा विरुध्द एक राष्ट्रव्यापी आंदोलन छेडायचे ठरविले. त्यापूर्वी २४ जानेवारी ला दिल्लीत केरळ भवन वर जनाधिकार समिती तर्फे एक धरना आंदोलन झाले, ज्यात संघाचे सह-सरकार्यवाह दत्तात्रेय होसबळे शामिल झाले. मात्र हे सर्व होऊनही संघ स्वयंसेवकांच्या हत्येचं सत्र थांबलं नाही म्हणून १ मार्च ला संघाने देशव्यापी धरणे आंदोलन करायचा निर्णय घेतला. हे प्रदर्शन ‘जनाधिकार समिती’ आणि तिच्या सहयोगी मंचांद्वारे होणार होते.

आणि १ मार्च ला कम्युनिस्टांच्या विरोधात देश भर जे प्रदर्शन झाले, ते फार जबरदस्त होते. अभूतपूर्व होते. देशाच्या काना कोपऱ्यात, अक्षरशः प्रत्येक जिल्ह्यात हे प्रदर्शन झाले. या निमित्ताने केरळ चा ‘लाल आतंक’ लोकांसमोर आला.

बंगळुरू - १

पूर्ण देशभरात, साधारण एक हजार ठिकाणी झालेल्या ह्या प्रदर्शनांमध्ये बारा लाखांपेक्षा जास्त लोकं शामिल झाले. नागपुर ला संघाचे सरकार्यवाह मान. भैय्याजी जोशी यांच्या नेतृत्वात भव्य ‘धिक्कार रैली’ काढण्यात आली. भोपाळ ला संघाचे सह प्रचार प्रमुख जे. नंदकुमार यांच्या नेतृत्वात धरणे आंदोलन झाले. बंगळूर ला क्षेत्रीय संघचालक नागराज आणि भाजप च्या दिल्ली च्या खासदार मिनाक्षी लेखी यांनी केरळ च्या कम्युनिस्टांचे क्रौर्य लोकांसमोर आणले. भुवनेश्वर, चेन्नई, कोलकाता, शिमला, इंदूर, जयपूर, गुवाहाटी, जम्मू, अहमदाबाद… या सर्व ठिकाणी केरळ च्या लाल दहशतवादाला विरोध करण्यासाठी मोठ्या संख्येने नागरिक उपस्थित होते.

मार्क्सवादी हिंसाचार - ४

सोशल मिडिया मधे ही ह्या लाल दहशतवादा विरोधात मोठे आंदोलन उभे राहिले. १ मार्च ला ट्विटर वर #EndViolanceCPM हा हेश टेग पहिल्या क्रमांकावर ट्रेंड करत होता.

संघाच्या ह्या देशव्यापी आंदोलनाने मार्क्सवादी खवळले आहेत. याचा प्रतिशोध म्हणून गेल्या आठवड्याभरात संघ आणि भाजप कार्यकर्त्यांवरचे हल्ले वाढले आहेत. केंद्र शासनाची अगतिकता अशी की एका विशिष्ट सीमेबाहेर ते राज्य शासनाच्या कारभारात हस्तक्षेप करू शकत नाहीत. मग त्या वेळेस राज्य शासनाची बरखास्ती हा एकच मार्ग उरतो.

मात्र ह्या सर्व विषम परिस्थितीत एक मात्र निश्चित की केरळ चा स्वयंसेवक अत्यंत प्रतिकूल परिस्थितीतही ठामपणे उभा आहे. आजुबाजूला मृत्यू चे तांडव चालू असतानाही अत्यंत समर्पित भावनेने आणि निर्भयपणे काम करणारा केरळ चा स्वयंसेवक म्हणजे हिंदुत्वाचे खरे-खुरे, चालते बोलते प्रतीक आहे. त्यांच्या ह्या विजीगिषु वृत्तीने लवकरच केरळ मधे कम्युनिस्टांना फार मोठे वैचारिक हादरे बसायला लागणार आहेत, हे स्पष्टपणे दिसतंय..!
– प्रशांत पोळ

श्री यंत्राचे रहस्य…?

गूढ वाटत असलेल्या ‘श्री यंत्रावर’ एक प्रकाशझोत.

त्या घटनेला आता २६ – २७ वर्षे होऊन गेलेली आहेत. मधल्या काळात ती घटना परत तिथे घडल्याचं ऐकिवात नाही. पण १९९० च्या ऑगस्ट महिन्यात, अमेरिकेतला उन्हाळा आपलं उग्र रूप दाखवत असताना, अमेरिकेच्या ओरेगॉन प्रांतात ती घटना घडली. एका कोरड्या ठक्क पडलेल्या तळ्याच्या मातीवर भारतीय ‘श्री यंत्राची’ प्रतिकृती उमटलेली दिसली. अन वेगवेगळ्या कथा, कल्पनांना ऊत आला…!

बरं, ही घटना कोणी एखाद्या चेष्टेखोर माणसाने गंमत म्हणून सांगितलेली नव्हती, तर अमेरिकन एयर फोर्स च्या ‘एयर नेशनल गार्ड’ च्या पायलट ने ती घटना बघितलेली होती. आणि नुसतीच बघून तिचे रिपोर्टिंग केलेले नव्हते, तर त्या ‘श्री यंत्राच्या’ आकृतीचे फोटो ही काढले होते..!

%e0%a4%b6%e0%a5%8d%e0%a4%b0%e0%a5%80-%e0%a4%af%e0%a4%82%e0%a4%a4%e0%a5%8d%e0%a4%b0-%e0%a5%a7
इडाहो, ह्या शेजारच्या लागून असलेल्या प्रांताच्या ‘बॉईस एयर बेस’ वर ‘बिल मिलर’ हा पायलट तैनात होता. १० ऑगस्ट १९९० ला तो आपल्या नियमित उड्डाणावर होता. उड्डाण करताना, खाली बघत असताना त्याला ओरेगॉन च्या कोरड्या, वाळलेल्या सरोवरात एक आकृती दिसली. आता इतक्या उंच विमानातून दिसणारी आकृती तशी मोठीच असणार..! बिल च्या म्हणण्याप्रमाणे ती साधारण पाव मैल तरी लांब असावी. म्हणजे जवळपास अर्धा किलोमीटर लांब..!

आता इतकी मोठी आकृती तिथे आधीपासून असणं हे संभव नव्हतं. कारण एयर नेशनल गार्ड च्या पायलटांच्या नजरेतून ती सुटणं शक्यच नव्हतं. अर्थात ती आकृती नवीनच बनलेली होती हे निश्चित..!

परत आपल्या तळावर आल्यावर लेफ्टीनेंट बिल मिलर ने ही बातमी आपल्या वरिष्ठांना सांगितली. ओरेगॉन प्रांताच्या ‘सिटी ऑफ बर्न्स’ पासून साधारण सत्तर मैलांवर ही रहस्यमय आकृती आहे, असे त्याने सांगितले.

ओरेगॉन, इडाहो, नेवाडा . . . हा अमेरिकेतला तसा डोंगराळ आणि काही प्रमाणात वाळवंटी भाग. मात्र ह्या राज्यांचे आकार आणि विस्तार प्रचंड आहेत. ओरेगॉन मधे १९८१ ते १९८५ या काळात ओशो रजनीश वास्तव्याला होते, म्हणून अनेक भारतीयांना ‘ओरेगॉन’ हे नाव परिचित आहे.

त्या बिल मिलर ला हिंदू धर्म, श्री यंत्र वगैरे गोष्टी माहीत असण्याचं काहीच कारण नव्हतं. म्हणून त्याने त्या आकृतीला एखाद्या मशीन ची (अर्थातच यंत्राची) आकृती म्हटले.

अधिकाऱ्यांनी घटनास्थळी जाऊन त्या प्रकाराची पुष्टी केली. ती आकृती प्रत्यक्षात दिसल्यावर त्या जागेला ‘सील’ करण्यात आलं. ती आकृती जमिनी च्या पृष्ठभागात तीन ते दहा इंच दाबून / खणून तयार केलेली होती. त्या सर्व रेषांची लांबी मोजली तर ती साधारण साडे तेरा मैल होत होती. बरं, त्या आकृती शेजारी कसल्याही प्रकारचे बुटांचे किंवा टायर्स चे निशाण नव्हते. ही अशी रहस्यमय आकृती कश्या प्रकारे आणि कशी निर्माण झाली हे न समजल्याने तेथील अधिकाऱ्यांनी प्रारंभी ही बातमी दाबून ठेवली.

या घटने नंतर साधारण महिन्याभराने, अर्थात १५ सप्टेंबर, १९९० ला डॉन न्यूमन आणि एलेन डेकर या दोन संशोधकांनी ह्या जागेला भेट दिली. तेंव्हा पर्यंत ती आकृती तशीच होती. सुरुवातीला शास्त्रज्ञांना वाटलं की उत्तर आणि दक्षिण अमेरिकेत, जिथे मैलन मैल पसरलेली शेतं असतात, तिथे पिकं चांगली येण्यासाठी ‘क्रॉप सर्कल्स’ तयार करण्याची पध्दत आहे, त्याच प्रकारची ही आकृती असेल. मात्र निरीक्षणा नंतर त्यांच्या लक्षात आलं की ही आकृती हिंदूंशी संबंधित आहे. पुढे त्यांना ही आकृती म्हणजे ‘श्री यंत्र’ आहे, हे देखील कळालं. मात्र ही अशी अत्यंत प्रमाणबध्द आणि अतिशय विशाल आकृती जमिनीवर तयार होताना आजूबाजूला बुटांच्या, टायर्स च्या कसल्याही खुणा नाहीत, हे जरा आश्चर्यकारक होतं. म्हणून या संशोधनानंतर त्यांच्या मित्राने, डॉ. जेम्स डियरडोर्फ ने, ‘यु. एफ. ओ.’ (अन आयडेंटीफाईड ऑबजेंक्ट्स) मासिकात या घटनेवर एक स्टोरी केली आणि ही आश्चर्यकारक घटना साऱ्या जगासमोर आली.

अर्थातच ‘अंतराळातल्या काही अदृश्य शक्तींनी ही आखणी केली असावी’ अश्या प्रकारच्या किश्श्यांना ऊत आला. तश्यातच ओरेगॉन मधल्या दोन तरुणांनी सांगितले की ह्या आकृत्या आम्हीच काढल्या आहेत. त्यांना जेंव्हा विचारले की ‘ही इतकी प्रमाणबध्द आकृती तुम्ही दोघं इतक्या विशाल प्रमाणावर कशी काय आखू शकलात..? तर जमिनीवर राहू द्या, ह्या कागदावर तरी ही आकृती काढून दाखवा.’

अर्थात दोघांनाही ते जमले नाही आणि त्यांनी तेथून पळ काढला.

तेंव्हा पासून आजपर्यंत ह्या प्रमाणबध्द, आखीव-रेखीव आणि विशाल श्री यंत्राच्या आकृतीचं रहस्य गुलदस्त्यातच आहे…!

‘श्री यंत्र’ हा शब्द ‘गुगल’ केला तर आपल्याला धार्मिक, तांत्रिक अश्या प्रकारचे रिझल्ट मिळतात. नेट वर ‘श्री यंत्र’ विकत मिळतात. अगदी वीस – पंचवीस हजारांचे ‘श्री यंत्र’ ही उपलब्ध आहेत. ‘श्री यंत्राच्या’ वापरामुळे मनुष्याला पैसा आणि इतर हवं ते कसं मिळवता येतं याच्याच जाहिराती दिसतात. थोडक्यात काय, तर ‘श्री यंत्र’ हे श्रद्धा किंवा अंधश्रद्धा पसरविण्याचं मोठं दुकान झालेलं आहे. आणि दुर्दैवाने ‘श्री यंत्राच्या’ होणाऱ्या बुवाबाजी पायी, त्याचे खरे सामर्थ्य, त्याची ताकद, त्यातील लपलेलं गूढ हे लोकांपर्यंत पोहोचतच नाही.

गेल्या दीड – दोनशे वर्षात भौतिक शास्त्रात एक नवीन शब्द ‘कॉईन’ झालाय – ‘सिमेटीक्स’. ग्रीक शब्दापासून तयार झालेल्या ह्या शास्त्राचा संबंध, ध्वनी लहरींपासून निर्माण होणाऱ्या फॉर्मेशन्स च्या संबंधात आहे. सतराव्या शतकात अर्न्स्ट क्लाड्नी ने ह्या शास्त्रावर प्रारंभिक काम केले. मात्र स्विस शास्त्रज्ञ ‘हांस जेनी’ (१९०४ – १९७२) ने ह्याला संपूर्ण आकार दिला.

%e0%a4%b6%e0%a5%8d%e0%a4%b0%e0%a5%80%e0%a4%af%e0%a4%82%e0%a4%a4%e0%a5%8d%e0%a4%b0-%e0%a5%a7

त्याने पाणी, रेती, माती सारख्या वेगवेगळ्या माध्यमांवर काही ध्वनी लहरी सोडून त्याचे प्रयोग केले. अत्यंत शास्त्रशुध्द रीतीने केलेल्या ह्या प्रयोगांना जगभर मान्यता मिळाली. वेगवेगळ्या ध्वनी लहरींमुळे निर्माण होणाऱ्या पेटर्न्स चा त्याने अभ्यास केला. हे पेटर्न्स निर्माण करण्यासाठी त्याने क्रिस्टल ऑसिलेटर्स वापरून ‘टोनोस्कोप’ हे यंत्र तयार केले.

खरी गंमत तर पुढेच आहे….

हे टोनोस्कोप वापरून त्याने काही भारतीय साधुंना, स्वामींना ॐ शब्दाचा उच्चार करायला लावला. आणि गंमत म्हणजे पाण्यात आणि रेतीवर ॐ मुळे ज्या लहरी निर्माण झाल्या त्यांनी ‘श्री यंत्राचे’ फॉर्मेशन तयार केले. अगदी तसेच. प्रमाणबध्द…!

%e0%a4%b6%e0%a5%8d%e0%a4%b0%e0%a5%80-%e0%a4%af%e0%a4%82%e0%a4%a4%e0%a5%8d%e0%a4%b0-%e0%a5%a9

हांस जेनी ने अनेकांकडून ॐ म्हणवून घेतले. ॐ चा जितका जास्त शुध्द उच्चार, तितकीच प्रमाणबध्द ‘श्री यंत्राची’ आकृती निर्माण होत होती…!

अर्थातच ‘श्री यंत्रात’ जबरदस्त ताकद लपलेली आहे आणि ती आपल्या पूर्वजांना काही हजार वर्षे आधी माहीत होती…!

%e0%a4%b6%e0%a5%8d%e0%a4%b0%e0%a5%80-%e0%a4%af%e0%a4%82%e0%a4%a4%e0%a5%8d%e0%a4%b0-%e0%a4%93%e0%a4%ae-%e0%a4%ae%e0%a5%8d%e0%a4%b9%e0%a4%9f%e0%a4%b2%e0%a5%8d%e0%a4%af%e0%a4%be%e0%a4%b5%e0%a4%b0

‘श्री यंत्र’ ही अत्यंत जटील आणि व्यामिश्र (कॉम्प्लेक्स) रचना आहे. सामान्य माणसाला त्याचे आरेखन करणे कठीण आहे. या यंत्राच्या केंद्रात एक बिंदू आहे. ह्या बिंदूच्या चारी कडे, एकात एक अडकलेले असे ९ त्रिकोण आहेत. ह्यातील चार वरच्या दिशेने, तर पाच खालच्या दिशेने आहेत. ह्या ९ त्रिकोणांच्या गुंतण्याने एकूण ४३ लहान त्रिकोण तयार होतात, आणि ते अत्यंत प्रमाणबध्द आहेत.

मात्र ‘श्री यंत्राचं’ वैशिष्ठ्य इतकेच नाही. या त्रिकोणांमध्ये ‘फाईबोनेची संख्येचे’ सूत्र आणि ‘गोल्डन रेशो’ मिळतात. ही ‘फाईबोनेची संख्या’ काय आहे..? इटली मधल्या ‘पिसा’ शहराच्या ‘फाईबोनेची’ नावाच्या गणितज्ञाच्या नावावर जगभर चालत आलेली ही संख्या आहे. सन १२०२ मधे ‘फाईबोनेची’ ने ह्या वर पुस्तक लिहिले. आपल्या भारतीयांचे दुर्दैव असे की ही संख्या प्रणाली मुळात भारतीयांनी शोधलेली असली, तरी जगाला मात्र त्याची ओळख आहे ती फाईबोनेची या नावाने. या फाईबोनेची ने, भारतीय गणित शास्त्राची जी पुस्तकं तत्कालीन अरबांनी अनुवादित केली होती, त्या पुस्तकावरून ही संख्या प्रणाली घेतलेली आहे, असे त्यानेच म्हणून ठेवलेले आहे.

फाईबोनेची च्या दीड हजार वर्षं आधी, महर्षि पिंगल शास्त्रींनी त्यांच्या ‘छंद शास्त्राच्या’ पुस्तकात अश्या प्रकारच्या गणितीय संख्येचा विस्ताराने उल्लेख केलेला आहे. त्यांच्या नंतर ६ व्या शतकात विरहंका, सन ११३५ मधे गोपाळ आणि सन ११५० मधे हेमचंद्र शास्त्रींनी ह्या संख्येवर अनेक समीकरणं मांडली आहेत.

तर मुद्दा असा की पिंगल शास्त्रींनी जी गणितीय श्रेणी यात मांडलेली आहे, त्याच्याच अनुसार ‘श्री यंत्राचे’ त्रिकोण निर्माण होताहेत. ‘मेरू प्रस्तर’ (मेरू पर्वत चढण्याच्या पायऱ्या) च्या प्रमाणे हे त्रिकोण तयार झाले आहेत, ज्याला अनेक शतकांनतर ‘पास्कल त्रिकोण’ म्हटल्या गेले. ‘श्री यंत्रात’ मध्यभागी (खालच्या दिशेने असलेला) त्रिकोण आहे. ह्या त्रिकोणाच्या ३ भुजा एकूण ५४ बिंदूंना छेदतात. संयोग म्हणजे संस्कृत मधे ५४ मुळाक्षरं आहेत.

गोल्डन रेशो हा संख्यांचा अनुपात आहे. याची किंमत १.६१८०३ आहे. दोन संख्याचा अनुपात आणि ह्या दोन संख्यांची बेरीज आणि यातील मोठ्या संख्येचा अनुपात हे जर समान असतील तर त्याला गोल्डन रेशो (सुवर्ण अनुपात) म्हणतात. पाय आणि फाय चा अनुपात हा सुवर्ण अनुपात म्हणवला जातो. इजिप्त च्या पिरामिड च्या रचनेत या सुवर्ण अनुपाताचा उपयोग झालेला आहे. आणि विशेष म्हणजे या ‘श्री यंत्रात’ जे त्रिकोण निर्माण होतात, त्या त्रिकोणांच्या बाजूंमध्ये हा ‘सुवर्ण अनुपात’ अर्थात १.६१८०३, आढळून येतो..!

हे सारंच अद्भुत आहे…! अत्यंत व्यामिश्र अश्या गणितीय रचनेतून ‘श्री यंत्र’ तयार होते. तेच ‘श्री यंत्र’ ॐ ध्वनीच्या लहरींनी तयार होते आणि अमेरिकेतल्या ओसाड, वाळलेल्या सरोवरात कोणीतरी भव्य आणि विशाल असे प्रमाणबध्द ‘श्री यंत्र’ काढून ठेवते…!

साधारणतः पौराणिक मान्यतांमधे ‘श्री यंत्राची’ अधिष्ठात्री देवी त्रिपुर सुंदरी मानली जाते. शं‍कराचार्यांपासून अनेकांनी याचा उल्लेख केलेला आहे. ‘श्री यंत्राला’ समृध्दी चं प्रतीक मानल्या जातं.

हे ‘श्री यंत्र’ किंवा ‘श्री चक्र’ भारतातील आणि दक्षिण-पूर्व आशियातील अनेक मंदिरांमधे आहे. चेन्नई चं कामाक्षी मंदिर, कलिकंबल मंदिर, श्रीरंगपट्टणम चं निमिशंबा मंदिर, जयपुर चं काली मंदिर इत्यादी. यातील सर्वात शास्त्रशुध्द पद्धतीने ‘श्री यंत्रावर’ बांधलेलं मंदिर आहे, शं‍कराचार्यांचे आद्य पीठ असलेल्या शृंगेरी मठात…!

तर असं आहे ‘श्री यंत्रा’ चं गूढ. पूर्णपणे वैज्ञानिक आणि गणितीय सिद्धान्तांवर आधारलेलं अत्यंत प्राचीन असं ‘श्री यंत्र’ आज बुवाबाजीच्या विळख्यात अडकलंय, आणि त्यामुळे याची खरी ताकद जगापर्यंत पोहोचतच नाहिये, हीच खंत आहे…!
– प्रशांत पोळ

महाराष्ट्राचं राजकारण बदलून टाकणाऱ्या निवडणुका…!

महाराष्ट्रातल्या ‘मिनी विधानसभा’ समजल्या जाणाऱ्या महापालिका आणि जिल्हा परिषदांच्या निवडणुकीचे निकाल लागलेले आहेत. सर्वत्र स्थिती स्पष्ट झालेली आहे. आणि निवडणुकांनंतर चा धुरळा ही आता खाली बसत चालला आहे.

या प्रसंगी आठवण होते ती चार – पाच महिन्यांपूर्वीच्या परिस्थितीची. आपल्या महाराष्ट्रात तेंव्हाची परिस्थिती कशी होती..? राज्यभरात मराठा समाजाचे मोठ मोठे मोर्चे निघत होते. राज्यभर भाजप सरकार विरोधातलं वातावरण तापवणे चालू होते. महाराष्ट्र परत जाती – बिरादरी च्या झगड्यात होरपळून निघतो की काय, असे चित्र निर्माण होत होते. मु’ख्यमंत्री ब्राम्हण आहे’, या एकाच निकषावर त्यांचा विरोध होत होता. ‘पुढील महिन्यातच भाजप चं केंद्रीय नेतृत्व, ब्राम्हण मुख्यमंत्री हटवून त्या जागी मराठा मुख्यमंत्री नेमणार’ असं छातीठोक पणे सांगणारे भाजप चे नेते ही दिसत होते. तश्यातच दिवाळी नंतर नोटबंदी झाली. त्या विरोधात शिवसेने सारखा पक्ष ही चक्क ममता बेनर्जींनी पुकारलेल्या मोर्चात शामिल झाला. एका विकसित आणि तरीही विकासोन्मुखी अश्या महाराष्ट्र राज्याचे आता पुढे काय होणार असे मोठे प्रश्नचिन्ह निर्माण झालेले होते..!

आणि आज..? आज या साऱ्यांचा मागसुमही नाही. अगदी खणखणीतपणे भाजप ने राज्यात आपले वर्चस्व सिद्ध केलेले आहे. दहा पैकी आठ महानगर पालिका आपल्या खिशात घातल्या आहेत. जिल्हा परिषदांमधेही आपली दमदार उपस्थित नोंदवली आहे. विरोधक गपगार झालेले आहेत. आणि मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीसांच्या भरजरी शिरपेचात रत्नजडीत मोत्याचा तुरा खोवल्या गेला आहे..!

%e0%a4%a6%e0%a5%87%e0%a4%b5%e0%a5%87%e0%a4%82%e0%a4%a6%e0%a5%8d%e0%a4%b0-%e0%a5%a9

हे कर्तुत्व जितकं पक्षाचं, त्याहीपेक्षा जास्त, मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीसांचं. अगदी एकहाती निवडणूक त्यांनी खेळली, रंगविली, लढली आणि दणदणीतपणे जिंकूनही दाखविली. ह्या निवडणुकांनी महाराष्ट्राच्या राजकारणाला एक महत्वपूर्ण वळण दिलेलं आहे. यापुढील राज्याच्या राजकारणाचे संदर्भ पूर्णपणे बदलणार आहेत. आणि म्हणूनच ह्या निवडणुकीच्या निकालांचा सर्व पक्षांनी नीट विचार करणं आवश्यक आहे.

भाजप ला जे यश मिळालंय ते अनेकांच्या दृष्टीने आश्चर्यकारक आहे. इतक्या मोठ्या प्रमाणावर भाजप जिंकेल असं अनेक राजकीय विश्लेषकांनाही वाटलं नव्हतं. आणि म्हणूनच भाजप ने ह्या निवडणूक निकालांचे मनन करणे आवश्यक आहे.

ह्या निवडणुकीत भाजप ने अनेक ‘आयातीत’ उमेदवारांना तिकीटं दिली. अनेक गुंडांनाही पावन केलं. त्यातले अधिकांश निवडणूक जिंकले. मात्र याचा अर्थ मतदारांनी भाजपच्या या धोरणाला ‘एंडोर्स’ केलंय असा होत नाही. या निवडणुकीत मतदारांनी मुख्यमंत्र्‍यांच्या प्रतिमेला, गुड गव्हर्नेंस ला आणि भाजप च्या धोरणांना बघून मतदान केलं. राजकारणात आणि विशेषतः निवडणुकात अंतिम विजयाच्या दृष्टीने काही तडजोडी कराव्या लागतात, हे तर कोणीही समजू शकेल. पण त्यांचे प्रमाण किती..? आणि म्हणूनच भाजपच्या रणनीतीत हा प्रकार म्हणजे ‘ट्रेंड सेटर’ ठरू नये. संगठनात्मक दृष्ट्‍या मजबूत असलेल्या जागी, कार्यकर्त्यांना डावलून बाहेरच्या मंडळींना घेऊन निवडणूक लढविणे हे यापुढे योग्य होणार नाही.

दुसरे महत्वाचे म्हणजे इतक्या दणदणीत विजयानंतर भाजप समोर फार मोठी जवाबदारी आलेली आहे. या सर्व नागरी संस्थांमध्ये भाजप ला आता भ्रष्टाचार मुक्त, वेगवान प्रशासन असलेलं शासन द्यावं लागणार आहे. त्या साठी फार मोठी योजना आखावी लागेल. त्या ताकदीची, तज्ञ असलेली प्रमाणिक माणसं शोधून त्यांना कामावर लावावं लागेल, तरच मतदारांच्या या वाढलेल्या अपेक्षा पूर्ण होतील.

शिवसेनेला जरी मुंबईत एका हाती सत्ता मिळाली नाही, तरी या पक्षाला कमी लेखून चालणार नाही. निकालानंतर ‘आमची शाखा फक्त मुंबई-ठाण्यातच..’ यासारखे विनोद झाले असले तरी हे काही खरे नाही. आज हिंदुत्वाची कास धरलेल्या, लोकांच्या मनातील मुद्द्यांवर संवेदनशील असलेला ‘शिवसेना’ हा पक्ष राज्यव्यापी आहे. जिल्हा परिषदेच्या निवडणुकांतही शिवसेनेचे ठळक अस्तित्व दिसून आलेले आहे. नाशिक मधे महापालिकेत जरी भाजप कडे बहुमत असले तरी जिल्हा परिषदेत ४० जाणा घेऊन शिवसेना बरीच पुढे आहे. अशी अनेक उदाहरणं आहेत. एकट्याच्या बळावर निवडणुका लढवूनही शिवसेनेला जे यश मिळालं, ते वाखाणण्या सारखंच आहे.

%e0%a4%a6%e0%a5%87%e0%a4%b5%e0%a5%87%e0%a4%82%e0%a4%a6%e0%a5%8d%e0%a4%b0-%e0%a5%aa

मात्र बाळासाहेबांच्या काळात शिवसेनेत जशी खंद्या लढ्वैय्यांची फौज होती, तसं चित्र आज नाही. तेंव्हा मनोहर जोशी, छगन भुजबळ, प्रमोद नवलकर, दत्ताजी नलावडे, आनंद दिघे, सुधीर जोशी… असे अनेक नेते शिवसेनेला मजबूत करत होते. तशी फळी आज जाणीवपूर्वक उभारावी लागेल. हिंदुत्व वादी पक्ष असं नुसतं म्हणून होणार नाही तर त्यासाठी लढा द्यावा लागेल. हिंदुंवर होत असलेल्या अत्याचारांविरुध्द ममता बेनर्जींना खडसावून विचारावं लागेळ. शिवाय लोकांच्या लहानमोठ्या प्रश्नांवर आंदोलनं, काही सकारात्मक प्रकल्प, समाजकारण या साऱ्या गोष्टी शिवसेनेला सातत्यानं चालू ठेवाव्या लागतील तरच जवाबदार विरोधी पक्ष म्हणून त्यांचं भवितव्य आहे.

फडणवीस सरकार चा पाठिंबा शिवसेना काढून घेईल का..? मला तसं वाटत नाही. तसं केलं तर ती शिवसेनेची घोडचूक ठरेल. सध्या लोकमताचा पाठिंबा हा भाजप ला आहे. अश्या वेळी त्यांचं सरकार पाडण्याचं पाप शिवसेनेनी केलं तर ती त्यांची राजकीय आत्महत्या ठरेल. माझ्या मते विधानसभा निवडणुकीच्या सहा महिने आधी शिवसेना पाठिंबा काढून घेईल.

%e0%a4%a6%e0%a5%87%e0%a4%b5%e0%a5%87%e0%a4%82%e0%a4%a6%e0%a5%8d%e0%a4%b0-%e0%a5%a7

मग दोन्ही पक्षांचं भवितव्य काय..? दोघांची मतपेढी एकच आहे. त्यामुळे दोघांत संघर्ष हा होतच राहणार. आणि सेना जर संकुचित वृत्तीच्या आणि ‘आम्ही शाईस्तेखानाची बोटं छाटली’ असं बोलणाऱ्या वाचाळ वीरांच्या ताब्यात राहिली तर सेनेची अधोगती निश्चित आहे.

मनसे बद्दल बोलणंच योग्य नाही. त्यांनी आपला गाशा गुंडाळावा हेच योग्य. कॉंग्रेस आणि राष्ट्रवादीला आपापल्या मतपेढ्या सांभाळून ठेवण्याचं भविष्य काळातलं खूप मोठं आव्हान आहे.

जाता जाता – मात्र तरीही… महाराष्ट्राच्या मनात आहे की भाजप – शिवसेनेनं बरोबर चालावं. यातच या दोन्ही पक्षांचं हित आहे, आणि पर्यायानं महाराष्ट्राचंही..!
– प्रशांत पोळ